हक्क मिळाले, पण जपणार कोण? संविधानिक अधिकारांच्या रक्षणासाठी आता जागृतीसोबत संघर्षाचीही गरज!

हक्क मिळाले, पण जपणार कोण? संविधानिक अधिकारांच्या रक्षणासाठी आता जागृतीसोबत संघर्षाचीही गरज!

संपादकीय | आवाज जनतेचा 24×7

भारतीय समाजाने सामाजिक आणि आर्थिक विषमतेच्या प्रदीर्घ काळातून वाटचाल केली. या संघर्षातून बाहेर पडून आज आपण ज्या संविधानिक हक्क-अधिकारांच्या जगात उभे आहोत, त्यामागे भारतीय संविधानाचे शिल्पकार भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे अतुलनीय योगदान आहे. वंचित, शोषित आणि उपेक्षित घटकांना न्याय, समानता, स्वातंत्र्य आणि प्रतिष्ठेने जगण्याचा मार्ग संविधानाने दिला.

आज अनेकांच्या अंगावर सूट-बूट आहे, हातात महागडा मोबाईल आहे, गाडी आहे, शिक्षणाची आणि रोजगाराची संधी आहे; पण या बदलामागील संघर्षाचा इतिहास आपण किती जण आठवतो? डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेले अधिकार ही कोणाची दया नव्हती, तर वर्षानुवर्षांच्या सामाजिक अन्यायाविरुद्धच्या संघर्षातून निर्माण झालेली संविधानिक व्यवस्था होती.

मात्र खरा प्रश्न आज वेगळाच आहे—हे अधिकार मिळवून देण्याचे काम ज्यांनी केले, त्यांचा विचार जपण्याची आणि हे अधिकार सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी कोणाची?

ही जबाबदारी केवळ सरकारची नाही. ती प्रत्येक नागरिकाची आहे.

आज आपण आपल्या संसारात, नोकरीत, व्यवसायात, गाडी-माडीच्या धावपळीत आणि व्यक्तिगत सुखसोयींच्या जगात इतके गुंतलो आहोत की आपल्या आजूबाजूला काय घडत आहे, याकडे पाहण्याची फुरसत अनेकांना उरलेली नाही. संविधानिक मूल्यांवर चर्चा कमी आणि स्वतःच्या स्वार्थाभोवतीचे जग मोठे होत चालले आहे.

‘माझ्या घराचे काय?’ या प्रश्नापलीकडे ‘समाजाचे काय?’ हा प्रश्न विचारणारी पिढी निर्माण होणे गरजेचे आहे.

कारण अधिकार एकदा मिळाले म्हणून ते कायमचे सुरक्षित राहतीलच असे नाही. संविधानिक हक्कांची जपणूक करण्यासाठी सतत जागरूक नागरिक, विवेकशील समाज आणि लोकशाही मूल्यांवर विश्वास ठेवणारी पिढी आवश्यक आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा विचार केवळ जयंतीला अभिवादन करण्यापुरता किंवा त्यांच्या पुतळ्याला हार घालण्यापुरता मर्यादित राहू नये. त्यांचा विचार म्हणजे शिक्षण, समानता, बंधुता, सामाजिक न्याय, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि संविधाननिष्ठ लोकशाही.

आज आपण एकमेकांच्या दुःखाकडे पाठ फिरवत असू, अन्याय होत असताना ‘मला काय त्याचे?’ अशी भूमिका घेत असू, तर आपण बाबासाहेबांच्या विचारांना कितपत न्याय देत आहोत, हा प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारला पाहिजे.

भाऊ भावाचा राहिला नाही, मुलगा बापाचा राहिला नाही, अशी स्वार्थी मानसिकता वाढत असल्याची खंत आपण व्यक्त करतो. पण त्यापेक्षा मोठा प्रश्न आहे—माणूस स्वतःच्या कुटुंबापलीकडे समाजाचा, संविधानाचा आणि न्यायाचा विचार करतोय का?

आज अधिकारांवर गदा आली, सामाजिक न्याय कमकुवत झाला किंवा संविधानिक मूल्यांना धोका निर्माण झाला, तर पुन्हा एखादा महापुरुष येऊन ते अधिकार आपल्याला मिळवून देईल, अशी अपेक्षा ठेवणे चुकीचे आहे.

महापुरुष मार्ग दाखवतात; त्या मार्गावर चालण्याची जबाबदारी समाजाची असते.

म्हणूनच संघर्ष म्हणजे हिंसा नव्हे. संघर्ष म्हणजे प्रश्न विचारणे, अन्यायाविरोधात आवाज उठवणे, संविधान वाचणे, कायदेशीर मार्गाने लढणे, लोकशाही पद्धतीने संघटित होणे आणि पुढच्या पिढीला संविधानिक मूल्यांची जाणीव करून देणे.

आज गरज आहे ती जागृतीची, संघटित विचारांची आणि संविधानिक मार्गाने सुरू असलेल्या सातत्यपूर्ण संघर्षाची.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे उपकार मोजता येणार नाहीत; पण त्यांना खरी आदरांजली द्यायची असेल तर त्यांच्या नावाचा जयघोष करण्यापेक्षा त्यांनी दिलेल्या संविधानिक मूल्यांचे रक्षण करण्यासाठी उभे राहावे लागेल.

कारण संविधान आपल्याला अधिकार देते; पण त्या अधिकारांचे रक्षण करण्याची ताकद जागृत समाजानेच निर्माण करायची असते.

— संपादकीय आवाज जनतेचा 24×7